Wybierz instytucję z powyższego menu lub kliknij na logo najczęściej odwiedzanych:

 

         
     
 
 
         
     
         
   
     
         
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hasła do słownika najważniejszych terminów złotniczych zostały zaczerpnięte z następujących źródeł:

 

BANDKOWSKI ANDRZEJ (B.A.)

„Biżuteria artystyczna – kurs wytwarzania”, Wrocław 2014

 

BARAN MARTA (B.M.)

"Biżuteria grecka i rzymska w świetle portretów fajumskich", rozprawa doktorska, Toruń 2012

 

GRADOWSKI MICHAŁ (G.M.)

„Dawne złotnictwo. Technika i terminologia”, Warszawa 1984

 

KOŁKÓWNA STANISŁAWA (K.S.)

"Biżuteria" [w:] "Kultura materialna starożytnej Grecji" red. K. Majewski, t. III, Warszawa 1978

 

PAJĄCZKOWSKI MARIUSZ (P.M.)

„Hasło tegorocznego konkursu jest skomplikowane nawet dla samych pomysłodawców…”  [w:] „Granice sztuki globalnej. Rzemiosło. Design. Szutka”, Legnica 2010

 

ROCHACKI A. JACEK (R.A.J.)

"Traktat o sztuce złotniczej Benvenuta Celliniego", Kazimierz Dolny 2014

 

 

 


 

 

 


 

AGRAFA – zob. ZAPINKA

 

APLIKACJA – dekoracja tkaniny powstała poprzez naszycie wzorów wyciętych z innej tkaniny  lub innego materiału. Terminem tym określa się niekiedy również ozdoby wycięte z blachy srebrnej lub złotej i naszyte na tkaninę (G.M.).

AŻUR – wycięcie ornamentu na wylot w materiale – najczęściej w blasze, z której wykonany jest dany obiekt. Tak powstała zdobina spełniała też niekiedy funkcję użytkową, jak na przykład w górnych częściach srebrnych solniczek, gdzie przez wycinanie na wylot otwory, tworzące ozdobny wzór, sypano sól. Podobnie robiono cukierniczki do cukru pudru, którym posypywano pieczone mięso. (J.A.R.)

 


 

BALSAMKA – zob. WISIOR

BARWIENIE – czynność ma ta na celu uzyskanie efektów barwnych w stopach metali szlachetnych przez odpowiednie dobranie domieszek, bądź zastosowanie reakcji chemicznych na powierzchni tych stopów. (G.M.)

BEJCOWANIE – usuwanie chemiczne z powierzchni wyrobów wszelkich zanieczyszczeń. Przeprowadza się je w kąpielach zimnych i gorących przez wygotowanie w odpowiednim roztworze. (B.A.)

BIZA – część PIERŚCIENIA

BIŻUTERIA – każda trójwymiarowa ozdoba ciała lub stroju, niezależnie od stosowanych technik i materiałów. (P.M.)

BIŻUTERIA (2) - wszystkie rodzaje wytworów noszonych przez kobiety i mężczyzn o charakterze ozdób czy też emblematów, stanowiących o sprawowanej przez nich władzy świeckiej bądź duchownej. mogą być one wykonane z metali szlachetnych, kolorowych, żelaza, kamieni szlachetnych i półszalchetnych, bursztynu, kości słoniowej (i innych rodzajów Kości), rogu, muszli, gliny, drewna oraz szkła. (K.S.) 

BIŻUTERIA ARTYSTYCZNA – to część BIŻUTERII, która charakteryzuje się z indywidualnym podejściem wytwórcy do przedmiotu, oraz zachowaniem jej funkcji użytkowej. Jest inspirowana wcześniejszymi projektami lub biżuterią historyczną, ale dla zachowania jej charakteru artystycznego niezbędny jest intelektualny wkład wykonawcy. (P.M.)

BIŻUTERIA AUTORSKA – wykonywana jest przez Autora – artystę plastyka (w skrócie: przez absolwenta wyższej uczelni artystycznej, członka związku twórczego lub osoby posiadającej aktualne uprawnienia do wykonywania zawodu artysty plastyka, nadawane przez Ministerstwo Kultury i Sztuki do początku lat 90–tych), charakteryzująca się indywidualnym projektem, autorską techniką wykonania, stworzoną przez siebie linią wzorniczą, indywidualnym elementem zdobniczym itp. (P.M.)

BRANSOLETA – (staropol. MANELA, NARAMIENNIK) – kolista ozdoba ręki (u ludów pozaeuropejskich także nogi). Dawniej wykonywana parami – na obie ręce. Bransolety miały formę sztywnych obręczy (zamkniętych lub otwartych) lub połączonych ze sobą segmentów albo ogniw łańcuch; czasem robione z plecionki, nierzadko dekorowane drogimi kamieniami i różnymi rodzajami emalii. (G.M.)

BRELOK – zob. WISOR oraz DEWIZKA

BROSZA – zob. ZAPINKA

 


 

CIĘCIE PIŁĄ TARCZOWĄ - piła tarczowa używana do cięcia większych elementów czy materiałów potrzebnych do wykonania własnoręcznie jakiegoś narzędzia. Odmianą piły tarczowej jest separator mocowany z prostnicy. Separatory w postaci cienkich frezów stalowych, tarczek z nasypem diamentowym czy dyski separujące mogą być stosowane do różnych materiałów.  (B.A.)

CIĘCIE PIŁĄ TAŚMOWĄ - piła taśmowa używana do cięcia większych elementów czy materiałów potrzebnych do wykonania własnoręcznie jakiegoś narzędzia.  Piły taśmowe używane są głównie w stolarstwie, ale mała piła taśmowa lub jej odmiana z brzeszczotem drutowym do wycinania w metalu i w innych materiałach może być bardzo przydatna. (B.A.)

CIĘCIE PIŁĄ ŚLUSARSKA – piła ślusarska używana do cięcia większych elementów czy materiałów potrzebnych do wykonania własnoręcznie jakiegoś narzędzia. To brzeszczot zamocowany w podłużnej ramce ze śrubą umożliwiającą jego naciągnięcie. Ząbki brzeszczotu powinny być skierowane do przodu – tnie się pchając piłę do siebie. Cięty materiał musi być unieruchomiony w imadle stołowym. (B.A.)

CHRYZOGRAFIA – zob. INKRUSTRACJA

CYZELOWANIE - to technika wykańczania rzeźb odlewanych z metalu, tzn. likwidowanie śladów  odciętych układów wlewowych, ujednolicanie faktur na wyrobach lub ich wygładzanie. Podstawowe narzędzia techniki: młotek cyzelerski, młotki służące do klepania oraz punce – metalowe pręty wykonywane ze stali narzędziowej, o różnie ukształtowanych końcach, którymi kształtuje się lub fakturuje blachę uderzając w drugi koniec młotkiem. (B.A.)

CZAPRAG – zob. ZAPINKA

CZÓŁKO – tekstylna opaska otaczająca głowę, do której przyczepiano KABŁACZKI SKRONIOWE (G.M.)

CZTERY C – schemat dla opisania diamentu lub brylantu – dla pełnego opisania diamentu o szlifie brylantowym lub starszym szlifie fasetowym oraz niektórych innych kamieni drogocennych, szlifowanych fasetowo, stosuje się opisanie danego kamienia według następujących czterech parametrów, zwanych schematem czterech C: Carat, czyli karat – to parametr określający masę (wagę) kamienia podawaną w karatach. Jeden karat (ct) to 0,2g. (UWAGA: karat oznaczany jako „kt” to jednostka oznaczania tzw. próby metali szlachetnych lub stopów, gdzie próba 24 kt oznacza czysty kruszec); color, czyli barwa. Ocena koloru wskazuje stopień nasycenia barwą żółtą, co jest typowe dla znacznej większości diamentów, gdyż kamienie bezbarwne, nazywane niekiedy kamieniami czystej wody, występują niezmiernie rzadko, tak samo jak rzadko spotyka się diamenty w różnych innych kolorach. Istnieją specjalistyczne określenia i skale dla opisania barwy danego kamienia; clarity – czystość. Diament, będący wszak tworem naturalnym, posiadają liczne wtręty. Przybierają one najróżniejsze formy i często nie są widoczne gołym okiem. Określenie czystości kamienia przeprowadza się pod dziesięciokrotnym powiększeniem i opisuje ilość oraz typ zanieczyszczeń, stosując specjalistyczne skale i określenia, co umożliwia ocenę, wpisanie danego kamienia do jednej kategorii czystości. Oczywiście, że ilość i typ zanieczyszczeń wpływa na tzw. brylancję i przejrzystości, czyli na poziom jakości i wartości danego kamienia; Cut – szlif. W zależności od bardziej czy mniej prawidłowego szlifu, dany kamień zyskuje szanse ukazania swego piękna, ognia, gry świateł, blasku, czyli tzw. brylancji. Sensem wymyślnych szlifów fasetowych, liczby i wielkości faset oraz kątów, pod którymi są one wyszlifowane, jest bowiem zapewnienie właściwej „wędrówki” promieni światła w danym kamieniu. (J.A.R)

 


 

DEWIZKA – pierwotnie krótka taśma ozdobiona suwakami, przypinana do zegarka noszonego w kieszeni i wystająca na zewnątrz; w nowszych czasach dewizki były wykonywane w formie metalowego łańcuszka lub plecionki (czasem robionej z włosów) i przypinane drugim końcem do kamizelki. Przy dewizkach noszono dekoracyjne BRELOKI, niekiedy pieczątki i kluczyki. Od wieku XIX najbardziej okazała ozdoba cywilnego stroju męskiego. (G.M.)

DIADEM – kolista ozdoba głowy, opaska; w starożytności oznaka władzy, niejako prototyp korony w czasach nowożytnych – część składowa najokazalszych garniturów biżuterii damskiej (szczególnie modny w 1 poł. XIX w.) (G.M.)

 


 

EGETA – zob. KITA

EMALIOWANIE – technika polegająca na ozdabianiu wyrobów złotniczych cienkimi warstwami kolorowego szkliwa, które topiąc się przyczepia się do metalu. Emalia to szkło, do którego dodaje się różne barwniki, barwiąc w ten sposób szkło. Barwnik zmienia temperaturę o czy należy pamiętać przy wypalaniu i nakładaniu emalii. Emalie o najwyższej temperaturze topnienia nakłada się i wypala jako pierwsze, emalie o niższych temperaturach w odpowiedniej  kolejności. Emalię  zmieszaną z wodą destylowaną w postaci papki o konsystencji gęstej śmietany nakłada się przy pomocy szpatułek szklanych lub ze stali nierdzewnej. Nadmiar wody ściąga się przy pomocy bibuły lub bawełnianej szmatki. Następny etap to suszenie. Przed wypalaniem emalię należy dokładnie wysuszyć pod lampą, w piecyku lub suszarce. (B.A.)

ENKOLPION – zob. ZAWIESZENIA NA SZYJĘ

 


 

FAKTUROWANIE – jest to pokrywanie powierzchni przedmiotu lub jej wybranych fragmentów drobniutkimi wgłębionymi elementami plastycznymi, skontrastowanymi pod względem faktury z wypolerowaną powierzchnią. (G.M.)

FERETA – zob. ZAPINKA

FERMUAR – zob. ZAPINKA

FIBULA – zob. ZAPINKA

FILIGRAN – połączenie dwóch słów łacińskich: filum – nić i grana – ziarno, dało nazwę technice złotniczej stosowanej już w starożytności. Nić stosowana w tej technice to dwa skręcone druty, które były rozklepywane lub walcowane. Następnie skręcane. Najczęściej spotykanymi motywami są: okrągłe i owalne spirale, tzw, pantofelki, eski i podwójne spirale. Bardzo często fragmenty ze zwijanych skrętek umieszcza się w polach obramowanych grubszym spłaszczonym drucikiem lub warkoczem z trzech lub czterech drucików, ewentualnie tzw. spiralą. Jest to swego rodzaju kontur. Na skrzyżowaniach konturów często znajduje się jedna lub kilka granuli. Dzisiejszy filigran różni się od dawnego przede wszystkim tym, że do  około XII wieku przeważał w ornamentyce granulat, a więc ornament z kuleczek; teraz przeważa ornament zbudowany z nici, a wiec skrętek z drutu. Główne odmiany filigranu to filigran z tłem, filigran ażurowy i tzw. objętościowy. Składanie filigranu następuje  przez sklejenie  i lutowanie elementów, które układane są na blasze  pokrytej tłuszczem. Następnie wszystko obsypywano malachitem. (B.A.)

FORGA – zob. KITA

FORMA ZŁOTNICZA – przedmiot trójwymiarowy, w swej bryle nawiązujący do historycznie pojmowanego dzieła sztuki złotniczej, niezależnie od zastosowanych technik i materiałów. (P.M.)

FREZOWANIE – obróbka skrawaniem, podczas którego obrabiane są przedmioty płaskie i kształtowe z różnych materiałów. Do frezowania służą frezy – narzędzia wieloostrzowe, które podczas frezowania wykonują ruch obrotowy, a przedmiot obrotowy przesuwa się. (B.A.)

 


 

GALWANOPLASTYKA – proces wytwarzania dość grubych powłok metalicznych nie związanych na stałe z podłożem ze względu na to, że podłożem nie jest metal, a celem nakładania powłok metalicznych jest utrwalenie kształtu przedmiotów wykonanych z materiałów mało trwałych. Wszystkie materiały i przedmioty można pokryć powłoką metalową, jeżeli uda się najpierw na tych przedmiotach utworzyć cienką warstwę przewodzącą prąd elektryczny, do której podłączony będzie cienki przewód w postaci drutu miedzianego. (B.A.)

GARNITUR BIŻUTERII – zespół biżuterii stanowiący komplet ozdób utrzymanych w jednym typie, najczęściej wykonanych przez tego samego artystę. W skład garniturów wchodzą – w zależności od mody – pierścienie, bransolety, naszyjniki, kolczyki, brosze, diademy, spinki. (G.M.)

GILSZOWANIE – inaczej radełkowanie, to rycie na powierzchni wyrobu całej siatki linii prostych, falistych, łuków – z dużą dokładnością. Główny cel gilszowania to zdobienie powierzchni przedmiotów użytkowych wykonanych z metali szlachetnych wzorem geometrycznym czy ornamentacyjnym. Gilszowanie wykonywane było specjalnie do tego celu skonstruowanymi maszynami zwanymi gilszarkami. (B.A.)

GŁADZENIE – zabiegu tego dokonuje się dokładnie oszlifowanym i oczyszczonym przedmiocie, wygotowując go w „bejcy” w celu uzyskania na jego powierzchni warstewki czystego srebra pozbawionego domieszek innych metali nieszlachetnych. W ten sposób przygotowaną powierzchnię zwilża się mydlikami i silnie gładzi śliskim polerstalem. (G.M.)

GRAWEROWANIE – naniesienie na przedmiot rysunku, ornamentów, napisów za pomocą ryclów grawerskich. Wyróżniamy: grawerowanie płaskie - pozytywowe, grawerowanie trójwymiarowe, wypukłe oraz wklęsłe – negatywowe.  Do grawerowania używa się wszelkiego rodzaju rylców, dłut oraz pilników. W zależności od rodzaju grawerowania, rylcem lub dłutem wybieramy tło bądź rysunek w ten sposób tworzona jest matryca. Następnie w gotową matrycę wlewamy materiał, z którego ma powstać gotowy produkt. (B.A.)

GRANULACJA  – pokrywanie powierzchni zdobionej małymi kuleczkami. Nanoszone są one dmuchawką lub są przylutowywane. Granulki osiągają nawet 0,1 mm średnicy. Jest to technika pracochłonna i droga, toteż zastępowana jest techniką PSEUDOGRANULACJI (B.M.)

GUZ – (staropol. PĄGWICA) – kolista, kulista lub gruszkowata zapinka stroju. Guziki podłużne w formie kołeczków przetykanych przez pętelki nazywano HETKAMI lub KNEBELKAMI. (G.M.)

GUZ – zob. ZAPINKA

GUZIK – zob. ZAPINKA

 


 

HACZYK – zob. ZAPINKA

HALSBAND – zob. NASZYJNIK

HETKA – guziki podłużne w formie kołeczków przetykanych przez pętelki – zob. GUZ (G.M.)

 


 

INKRUSTRACJA  technika złotnicza, która ma swój początek w tzw. CHRYZOGRAFII stosowanej w starożytnej Grecji, a polegająca na ozdabianiu wyrobów z brązu złotem i srebrem. Podstawową metodą było inkrustowanie wgłębne polegające na tym, że rysunek na zdobionym wyrobie wycinany był przez grawera rylcami grawerskimi lub dłutami grawerskimi w specyficzny sposób, tak aby powstało wgłębienie mające w przekroju kształt jaskółczego ogona – rowek był węższy na powierzchni materiału i rozszerzający się w głębi. W tak przygotowany rowek wkładano drut z metalu lub stopu o kolorze kontrastującym z metalem inkrustowanym. Drut ten był następnie wklepywany młotkiem. Drut klinował się w rozszerzającym się ku dołowi rowku i nie miał możliwości wysunięcia się. Ewentualne wypukłości były szlifowane do wyrównania powierzchni i polerowane. (B.A.)

INTAGLIO – wzór czy ornament wycięty w głąb; wycięcie, zarzeźbianie wgłąb, wycinanie negatywu, często wypełnienia EMALIĄ czy NIELLO. (…) Intaglio było wykonywane technikami grawerskimi przy użyciu rylców lub dłut do metalu – puncy tnących, w tym przecinaków. (J.A.R)

 


 

JUBILERSTWO – dziedzina rzemiosła artystycznego, zajmująca się wytwarzaniem wyrobów drogocennych materiałów.

 


 

KABŁĄCZEK SKRONIOWY – ozdoba w formie kabłąka z esowatym zakończeniem jednego z ramion, powszechnie stosowana we wczesnym średniowieczu. Kabłączki takie przymocowywano pojedynczo lub po kilka do tekstylnej opaski otaczającej głowę (tzw. CZÓŁKA) (G.M.)

KAMERYZACJA – ozdabianie kamieniami szlachetnymi i ozdobnymi (B.A.)

KANAK – zob. NASZYJNIK

KAPLERZ – zob. ZAWIESZENIA NA SZYJĘ

KARABIŃCZYK – zob. ZAPINKA

KEUM – BOO – to stara technika koreańska stosowana do dzisiaj, wykorzystywana przez współczesnych artystów złotników. Technika ta polega na pokrywaniu przedmiotów srebrnych lub ich fragmentów, cienką blachą z czystego złota. Cienkie blaszki złota nie są przyklejane lecz trwale powiązane z podłożem metodą dyfuzji. Przedmiot lub element srebrny, który będzie pokrywany złotem, po przygotowaniu należy podgrzać do odpowiedniej temperatury, następnie pęsetką nakładamy wcześniej wycięte elementy ze złota. Po nałożeniu na ciepłe srebro, złoto dociska się w miejscu przeznaczenia wypolerowanym stalowym gładzikiem. (B.A.)

KITA (staropol. FOGA, KOMETA, TRZĘSIENIE) – ozdoba w formie sterczącego pędzla, wykonana z piór, włosia lub blaszek ujętych u dołu w bogatą zwykle oprawę z kamieni szlachetnych. Niekiedy kita przybierała formę skośnie osadzonego ogona komety lub skrzydła ptasiego. Służyła do dekoracji nakryć głowy damskich i męskich (w tym także szyszaków bojowych), uprzęży koni, a w nowszych czasach (szczególnie w 2 poł. XVIII w.) fryzur kobiecych – zwana wtedy EGRETĄ (zob. także SZKOFIA) (G.M.)

KLAMRA – zob. ZAPINKA

KLEJNOT – przedmiot ozdobny, wykonany z kosztownych materiałów (G.M.)

KUCIE – najwcześniej stosowany sposób obróbki metalu było kucie polegające na kształtowaniu przedmiotu przez uderzenie młotkiem w kawałek metalu leżący na twardym podłożu. Metal uderzany jest młotkiem w taki sposób, aby przybrał żądany kształt. Kucie można przeprowadzić na gorąco i na zimno (KLEPANIE).  (B.A.)

KNEBELEK – guziki podłużne w formie kołeczków przetykanych przez pętelki (G.M.)

KOLCZYK – ozdoba zawieszana na płatku ucha w dolnej części muszli usznej; najczęściej wykonywana w formie obręczy lub wisiora z odmykanym kabłączkiem. Kolczyk może być umocowany zaciskiem (jak współczesny KLIPS) lub przetknięty przez otwór przekłuty w płatku ucha; zob. też ZAUSZNICA (G.M.)

KLAMRA – zob. ZAPINKA

KLEJENIE – połączenie za pomocą kleju w złotnictwie spotyka się czasami tam, gdzie połączyć trzeba dwa metale, których nie można zlutować (np. srebro z tytanem) lub nie ma możliwości połączenia przez wykorzystanie rozszerzalności metalu pod wpływem temperatury. Zaletą jest to, że można łączyć dwa materiały. Proces klejenia to dwie operacje: nałożenie kleju na klejone elementy oraz odpowiednie unieruchomienie i dociśnięcie łączonych elementów. (B.A.)

KLEPANIE – kształtowanie przedmiotów z blachy poprzez uderzenia młotkami. Różni się od kucia tym, że blachy obrabiane są na zimno i są to blachy do 2 mm grubości. Podczas klepania blacha jest rozciągana, zgniatana i wciągana tak, aby powstał przedmiot o oczekiwanym kształcie. (B.A.)

KLIPS – współczesny rodzaj kolczyka, umocowanego zaciskiem do płatka ucha. (G.M.)

KOLIA – zob. NASZYJNIK

KOMETA – zob. KITA

KORONKA  rodzaj ażurowej oprawy PIERŚCIENIA, w której kamień ujęty jest kilkoma delikatnymi „łapkami”. (G.M.)

 


 

LUNULA – zob. WISIOR - (grec. meniskos) - zawieszka w kształcie sierpa księżyca, pełniąca funkcję apotropaiczną, w starożytności reprezentująca moc i chroniąca przed złymi siłami. Noszona przez dzieci podatne na złe uroki, młode kobiety, a także zwierzęta (szczególnie wielbłądy, konie i koty). Interpretowane jako symbol płodności. (B.M.)

LUTOWANIE – proces polegający na łączeniu metalowych części za pomocą stopów zwanych lutami, które mają niższą temperaturę topnienia niż łączone metalowe elementy. (B.A.)

LUTOWANIE MIĘKKIE – temperatura topnienia lutów dochodzi do 450 C. Najczęściej stosowany lut miękki do lutowania metali ciężkich (stal, miedź, cynk i ich stopy) to lut cynowo - ołowiowy. Nagrzewa się brzegi łączonych elementów i stapia się lut; najczęściej lutownicami elektrycznymi z końcówkami grzejącymi – kolbami wykonanymi z miedzi. (B.A.)

LUTOWANIE TWARDE – temperatura topnienia lutów powyżej 450 C. Do lutowania twardego metali lekkich, czyli aluminium i jego stopów używa się lutów aluminiowo-krzemowych. Do lutowania twardego metali ciężkich, czyli stali konstrukcyjnej i nierdzewnej, miedzi i jej stopów, stopów srebra i stopów złota oraz platyny używa się całej gamy lutów srebrnych, miedzianych, mosiężnych i brązowych, złotych i platynowych. (B.A.)

 


 

ŁAŃCUCH – zob. NASZYJNIK

 


 

MANELA – zob. BRANSOLETA

MATOWANIE  rozróżniamy matowanie mechaniczne i chemiczne. Najprostszym i najczęściej stosowanym sposobem uzyskania powierzchni matowej jest opracowanie jej papierami ściernymi o różnej wielkości ziaren. Najciekawszą „drapankę” uzyskuje się przecierając powierzchnię ręcznie papierem w różnych kierunkach. (B.A.)

MEDALION – zob. WISIOR

MOKUME – GANE – japońska technika łączenia różnokolorowych metali i stopów oparta na zjawisku dyfuzji – przenikaniu międzycząsteczkowym. Technika stosowana od XVII wieku przez płatnerzy do wykonywania samurajskich mieczy powstających z kilku warstw różnego rodzaju stali skuwanych na gorąco. Technikę tę stosowano, również do wyrobu przedmiotów użytkowych, w tym biżuterii z metali szlachetnych i stopów metali nieżelaznych. Mokume – gane to po polsku słoje drewna widziane w metalu. Ten charakterystyczny wzór powstaje podczas skomplikowanego procesu: najpierw wykonuje się laminat z kilku warstw metali i ich stopów kontrastujących ze sobą kolorami, a następnie poddaje się ten laminat różnym procesom obróbki plastycznej i mechanicznej, doprowadzając do zmian ułożenia warstw wcześniej równoległych. Klasyczne połączenie warstw laminatu następuje poprzez zjawisko dyfuzji – przenikania międzycząsteczkowego bez użycia lutów. Laminat wykonywany może być z różnych metali i stopów. (B.A.)

 


 

NABIJANIE – kontrastujący kolorystycznie metal nakładano na odpowiednio przygotowaną powierzchnię metalu, który miał być ozdobiony. Przygotowanie to polegało na wykonaniu dłutami grawerskimi na powierzchni wielu zadziorów w postaci ostrych wiórków. Materiał nabijany stosowano w trzech postaciach: cienkie paski, drut, folia albo cienka blacha. (B.A.)

NARAMIENNIK – zob. BRANSOLETA

NASZYJNIK – (staropol. KANAK lub z niem. HALSBAND) – ozdoba szyi, najczęściej w postaci łańcucha lub łańcuchów (niekiedy z ozdobnym WISIOREM), paciorków nanizanych na sznurek, albo połączonych ze sobą opraw z drogimi kamieniami – tzw. KOLIA. Szczególnym rodzajem KOLI jest RIWIERA – ozdoba szyi w postaci wstęgi gęsto usianej drobnymi diamentami. (G.M.)

NIELLO – to technika zdobienia wyrobów z metali szlachetnych, zwłaszcza srebrnych, znana i stosowana już przez złotników w starożytnym Rzymie. Polega ona na wypełnianiu wcześniej przygotowanych wgłębień na powierzchni wyrobów masą zwaną niellem. Masa ta to mieszanka siarczków trzech metali: srebra, miedzi i ołowiu. Mieszanina ma kolor, w zależności od proporcji, od grafitowej szarości do głębokiej czerni ze szklistym połyskiem. Łatwo się nakłada, łatwo wypala. (B.A.) Grawerowane ornamenty w starożytności wypełniano sproszkowanym, przetartym stopem, a następnie podgrzewano. (B.M.)

NITOWANIE  łączenie elementów za pomocą nitów, czyli prętów wprowadzonych do otworów nawierconych w łączonych elementach i zakucie końcówek prętów tak, aby powstało połączenie. (B.A.)

NOSZENIE – zob. WISIOR

 


 

OBRĄCZKA – zob. PIERŚCIEŃ

OBRĘCZ – zob. PAS

OBRÓBKA UBYTKOWA – podstawowa metoda obróbki metalu.  Trzeba elementy przedmiotu narysować na materiale, a następnie je wyciąć.  Narysować – trasować, tzn. przenieść rysunek na materiał przy pomocy przyborów, mierząc wszystko dokładnie przyrządami pomiarowymi. Podczas tej operacji powstają ubytki. (B.A.)

ODLEWNICTWO – odlewnictwo dzieli się na rodzaje w zależności od kilku czynników, od rodzaju użytego do odlewu metalu, od rodzaju formy, do której będzie wlewany metal: formy jednorazowe – piaskowe i skorupowe oraz formy wielokrotnego użytku – składane, wykonane z metalu, od materiału, z którego wykonane będą modele: modele wtapiane lub wypalane, od metody zalewania formy metalem: grawitacyjne polegające na wlewaniu bez żadnego wspomagania – działa tylko ciężar wlewanego metalu; odśrodkowe – siła odśrodkowa pomaga wypełnić formę roztopionym metalem; próżniowe – próżnia zasysa roztopiony metal i wspomaga w dokładnym wypełnieniu formy; podobnie działa odlewanie próżniowociśnieniowe. Dodatkowym podziałem może być podział wynikający ze sposobu czy zastosowania pieca, w którym będzie topiony metal: piece elektryczne, indukcyjne, łukowe, gazowe, koksowe czy też starożytne dymarki. (B.A.)

ODLEW NA WOSK TRACONY – znana od czasów starożytnych metoda wykonywania odlewów z metalu. Model obiektu wykonuje się z wosku i dodaje doń podłużne elementy – oczywiście też z wosku – które będą spełniać funkcję kanału wlewowego oraz niekiedy kanałów odpowietrzających. Całość zatapia się w płynnej, gipsopodobnej masie ogniotrwałej (np. gresso) tak, aby końce elementów z wosku, mających spełniać funkcję kanału wlewowego i ewentualnie kanałów odpowietrzających, pozostały na powierzchni formy gipsowej. Po zastygnięciu formę zawierającą w środku oryginał woskowy podgrzewa się i wypala. W trakcie tej operacji wosk „znika” – wypala się lub odparowywuje, pozostawiając swe negatywowe odwzorowanie wewnątrz gipsowej formy. Wejściem do tegoż negatywu jest puste miejsce – otwór na powierzchni, czyli wlot kanału wlewowego. W ten otwór wlewa się w roztopiony metal, który powinien wypełniać całą negatywową przestrzeń formy. Następnie usuwa się formę gipsową metodami mechanicznymi (pokruszenie, rozbicie, wypłukanie) i pozostaje odlew metalowy, który po przeprowadzeniu właściwych procedur obróbki mechanicznej (odcięcie kanału wlewowego, zastosowanie technik cyzelskich) będzie wiernym odwzorowaniem oryginału woskowego, „utraconego” podczas wygrzewania formy. (J.A.R)

OKSYDOWANIE – to potoczna nazwa postarzania lub czernienia srebra i stopów zawierających miedź. Oksydowanie to inaczej utlenianie, uzyskiwanie ciemnego zabarwienia na powierzchni odbywa się przez tworzenie warstewki siarczków srebra i siarczków miedzi. Trafniejszym określeniem jest patynowanie, czyli nadawanie przedmiotowi sztucznego wyglądu starego –  spatynowanego. (B.A.)

 


 

PAS – oprócz swej roli funkcjonalnej pełnił nieraz rolę czysto dekoracyjną – bywał bogato zdobiony elementami metalowymi nanizanymi na taśmę lub też wykonany z łączonych przegubowo segmentów albo ogniw łańcucha. Zapinany na KLAMRĘ (zob. ZAPINKA). Metalowe paski noszone przez kobiety w XVII w. nazywano OBRĘCZAMI. (G.M.)

PĄGWICA – zob. GUZ

PIASKOWANIE - sposób uzyskiwania matowych, satynowych powierzchni. Proces piaskowania polega na wyrzucaniu sprężonym powietrzem piasku, który uderzając w powierzchnię obrabianego przedmiotu kaleczy ją. (B.A.)

PIERŚCIEŃ – ozdoba palca, dawniej noszona na wszystkich palcach dłoni nie wyłączając kciuka; niekiedy również noszona na palcach stóp, zwłaszcza u ludów pozaeuropejskich. Może posiadać najrozmaitsze formy – od najprostszych, gładkich OBRĄCZEK do rozbudowanych ozdób dekorowanych kamieniami szlachetnymi. Oprócz kamieni oprawiano w pierścienie małe talizmany, małe zegarki, a nawet ołtarzyki; niekiedy umieszczano w nich skrytki. Spotyka się także pierścienie rozkładane. Popularnym rodzajem pierścienia jest SYGNET, mający w oprawnym kamieniu wyryty techniką INTAGLIO herb lub inne godło, stanowiący tłok pieczętny. Klasyczna budowa pierścienie jest tak pomyślana, że oprawny w nim kamień ma oświetlenie od spodu, co wzmaga jego grę świateł, zaś sam pierścień jest dobrze osadzony na palcu i utrzymuje się w odpowiednim położeniu.  Taki pierścień składa się z SZYNY – obrączki mocującej całość na palcu, dwu wsporników podtrzymujących oprawę kamienia, która z kolei składa się z ażurowej BIZY od spodu i PLATY na wierzchu. PLATA w swej centralnej części ma oprawiony główny kamień, zaś na jej obrzeżu umieszcza się towarzyszące drobne kamienie lub inne zdobienia. W nowożytnych pierścieniach spotykanym powszechnie rodzajem ażurowej oprawy jest KORONKA, w której kamień ujęty jest kilkoma delikatnymi „łapkami”. (G.M.)

PIŁOWANIE  obróbka ubytkowa różnego rodzaju pilnikami mająca na celu usunięcie części materiału po to, by uzyskać wymagane kształty i wymiary detalu, odpowiednią gładkość powierzchni. W pracowni złotniczej używa się wielu pilników o kilku wielkościach nacięć i różnie ukształtowanych. (B.A.)

PLATA – część PIERŚCIENIA

POLEROWANIE – to proces polerowania, czyli wygładzania powierzchni. W dawnych czasach , gdy polerowanie z konieczności wykonywano ręcznie, najczęściej stosowanym sposobem było wygładzenie powierzchni gładzikami wykonywanymi  z agatu, krwawnika lub polerowanej stali. Polerowanie mechaniczne dzieli się na polerowanie obracającymi się tarczami polerskimi z użyciem past i polerowanie w urządzeniach, w których czynnikami polerującymi są różne materiały wprowadzane w ruch kilkoma sposobami.  (B.A.)

POŁĄCZENIA BLACHARSKIE  (inaczej FELCOWANIE) połączenie blach polegające na zagięciu brzegów, tak aby powstały w przekroju dwa zazębiające się haczyki, które zostają następnie dociśnięte. (B.A.)

POŁĄCZENIE GWINTOWE  stosowane głównie w budowie maszyn zaliczane są do połączeń rozłącznych. Połączenia gwintowe dzieli się na bezpośrednie, gdy jedna z części jest wkręcana w drugą lub pośrednie, gdy części łączone są za pomocą śrub lub wkrętów i nakrętek. (B.A.)

POWŁOKI GALWANICZNE – tworzenie trwałych powłok metalowych na innych metalach oparte jest na zjawiskach fizycznych. Zajmuje się tym procesem dział galwanotechniki zwany galwanostegią.  Tworzy się powłoki cienkie ochronne i ozdobne ora powłoki grubsze konstrukcyjne z twardych metali na częściach maszyn, które poddawane są dużym obciążeniom. Osadzanie odbywa się w roztworach wodnych soli tych metali. (B.A.)

 


 

REPUSOWANIE  (zwane także trybowaniem lub cyzelowaniem kształtującym) kształtowanie płaskorzeźb z blachy przez wyklepywanie młotkami i puncami. . Podstawowe narzędzia techniki: młotek cyzelerski, młotki służące do klepania oraz punce – metalowe pręty wykonywane ze stali narzędziowej, o różnie ukształtowanych końcach, którymi kształtuje się lub fakturuje blachę uderzając w drugi koniec młotkiem. (B.A.)

RIWIERA – zob. NASZYJNIK

RYNGRAF – zob. ZAWIESZENIA NA SZYJĘ

RYNGRAR – zob. ZAWIESZENIA NA SZYJĘ

 


 

SKROBANIE   (zwane także przez starszych złotników szabrowaniem) operacja mająca na celu zdjęcie pewnej grubości warstwy materiału z obrabianego elementu jest skrobanie. Skrobanie wykonuje się narzędziami, które nazywa się skrobakami. Skrobak – inaczej szaber. (B.A.)

SPAWANIE – łączenie elementów przez nadtopienie brzegów tych elementów, tzn. podgrzanie do takiej temperatury, w której brzegi metalowych elementów topią się i zlewają. (B.A.)

SPAWANIE ELEKTRONOWE – polega na nagrzaniu i stapianiu metali wiązką elektronów. Wolframowa elektroda podczas przepływu prądu elektrycznego rozgrzewa się do wysokiej temperatury i staje się źródłem emisji elektronów. Energia kinetyczna zmienia się w energię cieplną i powoduje nadtapianie metali. (B.A.)

SPAWANIE ELEKTRYCZNE ŁUKOWE – źródłem ciepła jest łuk elektryczny wywołany przez prąd stały lub zmienny (2400-6000). Spawanie prądem stałym jest bardziej uniwersalne – spawać można większość metali różnymi elektrodami.  (B.A.)

SPAWANIE GAZOWE – źródłem ciepła powodującym nadtapianie brzegów spawanych elementów i spoiwa jest płomień gazu palnego w atmosferze tlenu.  Gazem takim głównie jest acetylen, rzadko wodór. (B.A.)

SPAWANIE W OSŁONIE ARGONU – (lub dwutlenku węgla) odbywa się podczas przeskakiwania łuku elektrycznego pomiędzy elektrodą wolframową (nietopliwą) lub elektrodą w postaci grubego drutu (topliwą).  Stosowane głównie przy spawaniu stopów aluminium, miedzi, tytanu, stali nierdzewnych. (B.A.)

SPINKA – zob. ZAPINKA

SPRZĄCZKA – zob. ZAPINKA

SYGNET – zob. PIERŚCIEŃ

SZKAPLERZ – zob. ZAWIESZENIA  NA SZYJĘ

SZKOFIA – ozdoba z blaszek przypominająca kształtem skrzydło ptaka, osadzona na pionowym trzpieniu. Służyła jako dekoracja kołpaków. (G.M.)

SZLIFOWANIE – jest to wygładzanie powierzchni przedmiotu, usuwanie nierówności powstałych na skutek poprzedniej obróbki. (G.M.)

SZPILA – zob. ZAPINKA

SZTANCOWANIE - technika złotnicza, stosowana przy wyrobie monet i medalionów. Na kawałki miękkiego metalu (tzw. poduszka) nakłada się krążek metalu twardego, a na niego sztancę. Wyrób uzyskuje się poprzez uderzanie w górną partię sztancy młotkiem. (B.M.)

SZTUKA ZŁOTNICZA  pojęcie mieszczące się w szerokim pojęciu sztuki. Opisuje trójwymiarowe prace wykonane technikami złotniczymi i przy użyciu narzędzi i materiałów stosowanych tradycyjnie w warsztacie złotniczym. (P.M.)

SZYNA – część PIERŚCIENIA

 


 

ŚCIERANIE – jest niejako kontynuacją szlifowania, z tym że używa się past z niezwykle miałkich i delikatnych materiałów. Ich dobór zależy w zasadzie – tak jak przy szlifowaniu – od indywidualnych przyzwyczajeń rzemieślnika. (G.M.)

 


 

TECHNIKI ZŁOTNICZE - do najważniejszych technik złotniczych można zaliczyć: trybowanie przy zastosowaniu matryc, sztancowanie, odlewanie, łączenie (nitowanie, lutowanie), kucie, klepanie, trybowanie z wolnej ręki, ciągnienie drutu, odlewanie na wosk tracony, repusowanie. Dodatkowo stosowane są również skomplikowane techniki zdobnicze, takie jak: granulacja, filigran, inkrustacja, emaliowanie, niello, szkliwienie, złocenie, srebrzenie, osadzanie kamieni szlachetnych i półszlachetnych (B.M.).

TŁOCZENIE  to obróbka plastyczna, która dzieli się na kilka działów w zależności od stosowanych urządzeń (prasy) oraz narzędzi kształtujących i wykrawających. Tłoczenie to wydajna metoda kształtowania różnych przedmiotów z materiałów zdolnych do odkształceń plastycznych.  Takimi materiałami są metale i ich stopy. (B.A.)

TOCZENIE  obróbka skrawaniem, podczas której obrabiane są przedmioty o powierzchniach walcowych zewnętrznych i wewnętrznych. Obrabiany przedmiot zamocowany w uchwycie i podparty w razie potrzeby (przy znacznej długości) tzw. konikiem ma wymuszony przez mechanizm tokarki ruch obrotowy, a narzędziem skrawającym jest nóż tokarski przesuwający się wzdłuż osi obrabianego metalu. (B.A.)

TORKWES - sztywny naszyjnik w formie obręczy z zapięciami lub głowicami z przodu. Rozpowszechnione już w starożytności w Europie, Azji i na Bliskim Wschodzie. Były insygniami gockich i germańskich plemion w okresie rzymskim. (B.M.) 

TRASOWANIE  narysować – trasować, tzn. przenieść rysunek na materiał przy pomocy przyborów liniał, kątownik, cyrkiel itp.), mierząc wszystko dokładnie przyrządami pomiarowymi (suwmiarki, śruby mikrometryczne, mierniki itp.). (B.A.)

TRAWIENIE – jest to wykonywanie metodą chemiczną – podobnie jak w technikach mokrych w grafice – rysunku wgłębnego na powierzchni blachy. (G.M.)

TRYBOWANIE PRZY ZASTOSOWANIU MATRYC - technika złotnicza, w której proces wytłaczania odbywa się na matrycach kamiennych, glinianych, metalowych lub drewnianych. Na matrycy wykonywany był cały ornament, jego fragment lub luźne elementy. Technika ta znana jest od starożytności. Wykonywaną nią blaszki, którymi okładano meble, zbroje, diademy oraz ornamenty naszywane na odzież. (B.M.)

TRZĘSIENIE – zob. KITA

 


 

UNCJA – jednostka masy (wagi) – wynosząca 31.1035 g. tzw. uncja troy, i taka jest stosowana w jubilerstwie. Uncja troy, czyli trojańska, wzięła swą nazwę od miasta Troyes we Francji, będącego w średniowieczu ważnym ośrodkiem handlowym. Istnieje też uncja wynosząca 1/16 funta, czyli 28,3495 g. tzw. uncja savoir-dupois. Uncja rzymska wynosiła 27,288 g. natomiast uncja wprowadzona w 1555 r. w Norymberdze, równa 1/12 funta, wynosi 29,8 g. (J.A.R.)

 


 

WIERCENIE OTWORÓW  ma na celu wykonanie otworów w materiale, rozwiercanie to powiększanie otworu oraz zwiększenie jego dokładności. Czynność tę wykonuje się wiertłami zamocowanymi w różnego rodzaju wiertarkach. Poczynając od dawniej używanych furkadeł, poprzez wiertarki napędzane  siłą mięśni i silnikami elektrycznymi, trzymane w rękach, do stojących na specjalnych stojakach stołowych i dużych mocowanych do podłogi. (B.A.)

WISIOR – ozdoba o przeważnie zwartej formie, noszona najczęściej na łańcuchu na szyi, niekiedy przypinana do stroju ZAPINKĄ. Wisiorki zawieszane u paska, przy DEWIZCE lub przy BRANSOLECIE zwano brelokami. Noszone na piersiach mogły mieć najrozmaitsze formy, a że były – ze względu na miejsce zawieszania – uważane za ozdoby najbardziej reprezentacyjne, często zawierały różne godła, przedstawienia dewocyjne, portrety osób bliskich lub rządzących; niekiedy miały charakter czysto dekoracyjny. Do popularnych wisiorów należały koliste lub owalne MEDALIONY, w formie otwieranych kapsułek, w których noszono podobizny, drobne pamiątki lub relikwie. Popularną formą w starożytności była LUNULA – wisior w kształcie półksiężyca. Niekiedy funkcję wisiorków lub breloków spełniały małe flakoniki na wonności, tzw. BALSAMKI. (G.M.)

WYCINANIE LASEROWE – najnowocześniejszy, i tym samym najprecyzyjniejszy, sposób wycinania w blasze i innych materiałach skomplikowanych ornamentów jest wycinanie laserowe. Wykonuje się taką operację przy pomocy grawerek laserowych z podajnikami do wycinania. Urządzenia laserowe wycinają oraz tworzą trwałe wizerunki i faktury na powierzchni materiału poprzez termiczne usuwanie wybranych jego fragmentów. (B.A.)

WYCINANIE NOŻYCAMI RĘCZNYMI – nożycami ręcznymi prostymi i wygiętymi ciąć można cienkie blachy do 0,5-0,6 mm, grubszą tylko niepotrzebnie pokaleczy się ją i powygina. Należy pamiętać, żeby podczas cięcia nie rozchylać nożyc całkowicie, najskuteczniej ostrza chwytają i tną blachę, gdy rozchyli się je do 2/3 długości. (B.A.)

WYCINANIE NOŻYCAMI STOŁOWYMI – nożyce stołowe, tzn. gilotyna, są niezastąpione w wielu przypadkach.  Zwłaszcza przy wycinaniu z blachy pasków, prostokątów, zewnętrznych łuków, dużych kółek. Użycie gilotyny ułatwia i przyśpiesza pracę. (B.A.)

WYCINANIE PIŁKAMI WŁOSOWYMI – piłki włosowe (dawna nazwa z języka niemieckiego – laubzega) – niezwykle przydatne narzędzia, szczególnie przy wycinaniu elementów biżuterii czy ornamentów w blasze. Produkowane przez kilka firm szwajcarskich i niemieckich z dobrej stali narzędziowej. Piłki oznaczone 6 są najgrubsze, a 8/0 najcieńsze. (B.A.)

WYKRAWANIE   odbywa się na prasach udarowych z użyciem przyrządów zwanych wykrojnikami. Są to często bardzo skomplikowane i precyzyjne urządzenia umożliwiające wycinanie z blachy identycznych przedmiotów lub elementów. (B.A.)

WYOBLANIE – wykonuje się je na tokarni podobnej do tokarni stolarskiej przy pomocy odpowiednio ukształtowanych form zwanych kopytami oraz wyoblaków. Tokarnia taka to zwykle standardowy uchwyt tokarski (lub wrzeciono z zabierakiem), w którym mocuje się jedno- lub wieloczęściowe kopyto. (B.A.)

WYTRAWIANIE – to technika pokrewna grawerowaniu, zwana także trawieniem. Celem wytrawiania jest uzyskanie wklęsłego rysunku na powierzchni przedmiotu wykonanego z metalu. Uzyskany wklęsły rysunek może być wykończony przez polerowanie całości, przez dodatkowe fakturowanie i oksydowanie wgłębień, przez ich wypełnienie emaliami lub NIELLEM. (B.A.)

 


 

ZAWIESZENIA NA SZYJĘ   są to dewocjonalia osobistego użytku, noszone na szyi, mające najrozmaitsze formy. Do najpopularniejszych należą krzyżyki i owale lub okrągłe medaliki. W okresie wczesnochrześcijańskim noszono tzw. ENKOLPIONY – rodzaj medalionów w formie odmykanych kapsułek lub krzyżyków, w których przechowywane relikwie lub wersety z Pisma Św. W wiekach XVII i XVIII szczególnie popularne były w Polsce tzw. KAPLERZE – prostokątne, niekiedy owalne obrazki (o wymiarach ok. 15 x 10 cm) malowane przeważnie na blasze miedzianej, a noszone w irchowych futerałach na piersiach pod ubraniem. Na awersie mają one najczęściej przedstawienie Matki Boskiej Częstochowskiej w ornamentowanym obramieniu (malowane tylko twarze i dłonie , szaty i bordiura grawerowane i złocone), na rewersie malowane olejno przedstawienia świętych. Kaplerz często mylnie utożsamiano ze SZKAPLERZEM (łac. scepularium), który stanowi część stroju zakonnego (lub jego miniaturę noszoną przez osoby świeckie) i jest zrobiony z tkaniny.  Od czasu konferencji barskiej spopularyzowały się RYNGRAFY – noszone na piersiach wypukłe tarcze z grawerowanym przedstawieniem Matki Boskiej i niekiedy Orła polskiego. Najrozmaitsze zawieszenia, najczęściej w postaci krzyży, mają charakter oznak godności kościelnych. (G.M.)

ZANKIEL – zob. ZAPINKA

ZAPINKA – (staropol. ZAPONA, CZERPAG: z niem. ZANKIEL) – służy do spinania części garderoby (tkaniny z tkaniną) oraz wszelkiego rodzaju pasków, naszyjników, bransolet itp. Najprymitywniejszą  formą spinania szat było zapięcie ich SZPILĄ (szpilką), używaną w nowszych czasach do przypinania kapeluszy, welonów, krawatów itp., przeważnie zaopatrzoną w ozdobną główkę. Bardziej rozbudowaną formę zapinki stanowi AGFAFA – rodzaj szpili ze sprężynującym zabezpieczeniem. We wczesnym średniowieczu bardzo popularna była odmiana zapinki z silnie rozbudowanym i dekoracyjnym  grzbietem- tzw. FIBULA. W czasach nowożytnych, zwłaszcza w XIX w., zapinka w typie agrafy bywała umieszczona na odwrocie BROSZY (broszek). Innym rodzajem zapięcia stroju są GUZY, GUZIKI i SPINKI (drobne, przeważnie ozdobne elementy, w różny sposób spinające tkaninie, np. spinki do mankietów). Wszelkiego typu pasy i taśmy zapinane są na KLAMRY, różnie skonstruowane – do najpopularniejszych i najstarszych należy SPRZĄCZKA, składająca się z przetyczki i kabłąka lub ramki. Małe klamerki służące  do spinania naszyjników zwano FERETAMI, lub z franc. FERMUARAMI. Dawnym i popularnym rodzajem zapinki był zwykły HACZYK, zabezpieczany niekiedy sprężyną – tzw. KARABIŃCZYK, powszechnie stosowany do przypinania dewizek, breloków itp. (G.M.)

ZAPONA – zob. zapinka

ZAUSZNICA – ozdoba zawieszana na załamaniu muszli usznej, wykonywana w formie ozdobnych wisiorów, najczęściej z metali szlachetnych; rozpowszechniona w średniowieczu. (G.M.)

ZAWIJANIE   (FALCOWANIE) dwie krawędzie blachy zahacza się o siebie i zaklepuje. Tak spojone złącza można dla wzmocnienia zawinąć i zaklepać raz jeszcze. Metoda ta, podobnie jak i poprzednia niezmiernie rzadko stosowana w złotnictwie, przydatna bywa wówczas, gdy z jakiś przyczyn nie można użyć wysokiej temperatury potrzebnej do lutowania blach. Otrzymane w wyniku zawijania dość trwałe pod względem technicznym spojenie pozostawia zawsze wyraźny, zgrubiały ślad. (G.M.)

ZGRZEWANIE   metoda łączenia elementów metalowych polegająca na doprowadzeniu miejsc styku do stanu prawie płynnego i odpowiednim docisku, tak aby nastąpiło trwałe połączenie. Ze względu na sposób podgrzewania i zastosowany nacisk rozróżnia się kilka rodzajów zgrzewania: zgrzewanie ogniskowe, gazowe, elektryczne oporowe, zwarciowe, punktowe, liniowe. (B.A.)

ZŁOCENIE OGNIOWE – to sposób złocenia wielu przedmiotów użytkowych  i sakralnych stosowany  przez dawnych mistrzów złotników i ludwisarzy, zanim wynaleziono sposoby nakładania powłok metalowych przy pomocy prądu elektrycznego. Sposób stosowany dzisiaj tylko przy renowacji zabytkowych przedmiotów, które muszą mieć grubą warstwę złota lub srebra. Jest to złocenie lub srebrzenie przez posmarowanie powierzchni przedmiotu amalgamatem złota lub amalgamatem srebra i podgrzanie, podczas, którego z amalgamatu odparowuje rtęć, a złoto lub srebro przywiera do podłoża.(B.A.)

ZŁOTNICTWO – działanie zajmujące się wytwarzaniem przedmiotów z metali szlachetnych, kamieni szlachetnych oraz innych drogocennych materiałów. W obecnym rozumieniu możliwe jest również stosowanie innych niż tradycyjne materiałów (wspólnie z metalami szlachetnymi), warunkiem jest ich trwałość (stal, tytan, kamienie ozdobne, itp.) oraz stosowanie technik złotniczych. Obejmuje wytwarzanie biżuterii, luksusowych przedmiotów codziennego użytku, przedmiotów służących kultowi religijnemu, broni, odznaczeń itp. (P.M.)

ZŁOTNICTWO ARTYSTYCZNE  termin tożsamy ze złotnictwem z jednym nader istotnym warunkiem: działalność złotnika musi polegać na twórczej modyfikacji tradycyjnego w swej funkcji przedmiotu w istotny i nowy sposób. (P.M.)

 

Najnowsze teksty:

 

ANDRZEJ ADAMSKI

"Portret Gdańskiego Jubilera - Kto zacz?" - analiza portretu ze zbiorów Westprußischen Landesmuzeums

 

dr MICHAŁ MYŚLIŃSKI

"Złotnicy krakowscy i ich cech w latach autonomii galicyjskiej 1866-1914"

Ilustracje

 

KATARZYNA KLUCZWAJD

"Klejnoty i biżuteria w Polsce, konferencje i publikacje - po co i dla kogo?"

 


 

MARTA ANDRZEJCZAK 

„Polska męska biżuteria XXI wieku”

„Obraz branżowych mediów w Polsce”

 

 ANDRZEJ BANDKOWSKI 

„Praktyka tworzenia biżuterii”

 

dr MARTA BARAN

„Polska biżuteria artystyczna po 1945 r.” - raport końcowy projektu 

 

dr PIOTR CIECIURA 

„Edukacja złotnicza w Polsce po II Wojnie Światowej”

 

dr EWA EFFENBERG 

„Nowoczesne technologie we współczesnym wzornictwie przemysłowym z uwzględnieniem relacji z innymi dziedzinami sztuki oraz architektury”

 

prof. dr hab. SŁAWOMIR FIJAŁKOWSKI 

„2000-2010 Feedback”

 

MICHAŁ GRADOWSKI

 „Polskie czasopisma złotnicze i jubilerskie przed 1939 r.”

„Grupa Twórcza „MUZEUM”  

„Podział kamieni jubilerskich”

 

JOANNA GRĄŻAWSKA 

„Biżuteria współczesna w zbiorach Muzeum Bursztynu w Gdańsku”

 

GIEDYMIN JABŁOŃSKI 

„Hic sunt leones”

 

AGNIESZKA KASPRZAK-MILLER 

„Wpływ Biura Nadzoru Estetyki Produkcji na kształt polskiej biżuterii artystycznej”

 

ANETA LIS-MARCINKIEWICZ I ADRIANA LISOWSKA 

„Prawdziwa zbrodnia” 

„Wybierz/odrzuć”

 

CEZARY ŁUTOWICZ

"Sandomierskie Warsztaty Złotnicze"

 

dr KRYSTYNA NOWAKOWSKA 

„Kolekcja polskiego srebra współczesnego w Muzeum Miedzi w Legnicy”

 

MICHALINA OWCZAREK 

„Portret w biżuterii”

 

MARIUSZ PAJĄCZKOWSKI 

„Ogólnopolski Konkurs Biżuterii Artystycznej PREZENTACJE”

„Ogólnopolski Konkurs Biżuterii Autorskiej Krzemień pasiasty – kamień optymizmu”

„Współczesna Sztuka Złotnicza w Teatrze Współczesnym”

„Wystawy Stowarzyszenia Twórców Form Złotniczych”

 

ROBERT PYTLOS 

„Promocja bursztynu bałtyckiego i wzornictwa z jego wykorzystaniem w ramach projektu miejskiego „Gdańsk- Światową Stolicą Bursztynu” w latach 2004- 2014”

 

EWA RACHOŃ

„AMBERIF DESIGN AWARD Międzynarodowy Konkurs na Projekt Biżuterii z Bursztynem 1997 – 2014”

„Targi Amberif w latach 1994 – 2014”

 

ANNA SADO 

„Złoto Srebro Czas”

„Nowoczesne wzornictwo biżuterii z bursztynem”

„Grupa Ufo”

 

JUSTYNA STASIEWICZ 

„Grupy twórców biżuterii autorskiej od 1975 roku po czasy współczesne”

 

ANNA WISZNIEWSKA 

„Spółdzielnie artystyczne i ich rola w rozwoju współczesnej biżuterii”

„Biżuteria artystyczna w Polsce w świetle przemian politycznych, gospodarczych i społecznych od 1945 do czasów obecnych”

 

BOŻENA EWA WÓDZ

 „Sandomierskie Warsztaty Złotnicze Krzemień pasiasty – kamień optymizmu”.

 

 

A

Wioletta Adamczyk

Bogumiła Adamska

Andrzej Adamski

Edyta Andrejczyk

 

B

 

Weronika Bachan

Krzysztof Banaszczyk

Anna Bandkowska (zob. Anna Januszkiewicz-Bandkowska)

Andrzej Bandkowski

Anna Barlik

Jacek Baron

Agata Bartos

Jan Bartoszewicz

Ewa Baryś

Jan Bąk

Marek Beczek

Grażyna Bieganik

Andrzej Bielak

Barbara Bielak (zob. Barbara Kańska-Bielak)

Joanna Bielak

Wiesław Bielak

Anastazja Bień

Marta Bień

Agata Bieńkowska

Zofia Bigaj

Andrzej Bigaj

Karolina Bik

Paulina Binek

Antonina Błachiewicz

Grzegorz Błażko

Agnieszka Błoch

Katarzyna Bober (zob. Katarzyna Pochrzęst-Bober)

Marcin Bogusław

Krzysztof Bogusławski

Marta Bogusz

Jacek Bojkow

Paulina Bolchajmer-Wyrwich

Agata Boniecka

Joanna Bosek (zob. Joanna Kilanowicz – Bosek) 

Krzysztof Borkowski

Jacek Bosiacki

Andrzej Boss

Janusz Bożek

Jolanta Bromke

Agnieszka Bruzda

Wojciech Jerzy Bryłka

Wojciech Brzeziński

Marek Brzozowski

Paweł Brzozowski

Rafał Burczyński

Jacek Byczewski

Hubert Bytniewski

Bogumił Bytomski

Wojciech Brzeziński

 

C

Bożena Agata Całka

Stanisław Krzysztof Całka

Mamert Celmiński

Lucja Cetera-Żarnowska

Anna Chechlińska

Krystyna Chojnacka

Marta Chmiel

Ewa Chmielewska-Manaj

Bartosz Chmielewski

Hanna Chroboczek (zob. Hanna Leider-Chroboczek)

Ewa Chycińska-Ogrodowska

Małgorzata Chruściel-Waniek

Andrzej Ciechomski

Piotr Cieciura

Radosława Cieciura (zob. Radosława Horbaczewska-Cieciura)

Jerzy Cielecki

Krzysztof Ciepiela

Anna Ciesielska (zob. Anna Szewczyk-Ciesielska)

Beata Dorota Ciesielska

Tomasz Ciosmak

Andrzej Cubrzyński

Hanna Cytryńska

Ewa Czaplińska

Danuta Czapnik

Ewa Czarnota-Czarny (zob. Ewa Zaremska)

Ewa Czarnota – Zaremska (zob. Ewa Zaremska)

Monika Czechowska

Renata Czyżnikowska

 

D

Piotr Dalewski

Dominik Daszkowski

Mariusz Deka

Alicja Denis

Jacek Dębek

Jacek Diehl

Zofia Diehl (zob. Zofia Jakubowska-Diehl)

Dominika Dłubała

Anna Długołęcka

Agnieszka Domerecka

Bogdan Dowlaszewicz

Czesław Drózd

Maryla Maria Dubiel

Anna Dul

Joanna Dynysiuk

Agnieszka Działo-Jabłońska

Joanna Dzienisowicz

Kamila Dzieżyc

 

E

Ewa Effenberg

 

F

Józef Fajngold

Roman Falencik

Mariusz Fatyga

Elżbieta Fedorowicz-Jackowska

Iwona Falcman (zob. Iwona Nowicka-Falcman)

Paweł Fietkiewicz

Maria Fijałkowska

Antoni Fijałkowski

Sławomir Fijałkowski

Anna Filimoniuk-Pilecka

Stanisław Filipczuk

Aneta Fiodorow

Marta Flisykowska

Katarzyna Florkowska

Jacek Franasik

Ewa Franczak

Maria Frąckowiak-Ramach

Joanna Natalia Fronczak-Jabbal

 

G

Sara Gackowska

Agnieszka Gawlak

Anna Gawłowska

Ewa Gawron (zob. Ewa Michalska-Gawron)

Jolanta Gazda

Katarzyna Gemborys

Joanna Gieblewicz

Marianna Elżbieta Gierak

Janusz Dionizy Gierucki

Ewa Gińko

Krzysztof Gińko

Janusz Glinicki

Mariusz Gliwiński

Zofia Gładysz

Jan Gogolewski

Andrzej Gorczyca

Magdalena Gotowska (zob. Magdalena Winiarska-Gotowska) Eugeniusz Gowkielewicz

Magdalena Goworek

Hubert Góralczyk

Emilia Górna

Iwona Grabowska

Michał Gradowski

Celina Gram

Elżbieta Grel

Alicja Grobelka

Remigiusz Grochal

Hanna Grodzicka

Remigiusz Grodzicki

Marta Gronkowska

Marcin Gronkowski

Henryk Grunwald

Agnieszka Grupa

Mieczysław Gryza

Natalia Grześkiewicz

Monika Grzyb

Seweryna Gugała-Stolarska

Dorota Gulbierz 

Aleksandra Gułajska

Jerzy Marek Gurgul

Wiktor Gutt

Jolanta Grzegorek

 

H

Aleksandra Hamadyk

Adam Hadryś

Mateusz Hanus

Joanna Haracewiat

 

Elżbieta Held

Tadeusz Wojciech Hernik

Agnieszka Hopkowicz

Józef Hołard

Adolf F. Horak

Radosława Horbaczewska-Cieciura

Anna Horsecka

Marta Hryc

Joanna Hryniewicz

Anna Hryniewiecka

Lucyna Hubert-Nieniewska

Marek Huculak

 

I

Waldemar Iwanicki

 

J

Joanna Jabbal (zob. Joanna Natalia Fronczak-Jabbal

Jerzy Jabczyński

Agnieszka Jabłońska (zob. Agnieszka Działo-Jabłońska

Małgorzata Jabłońska (zob. Małgorzata Portych-Jabłońska)

Barbara Jabłońska-Opałko

Giedymin Jabłoński

Elżbieta Jackowska (zob. Elżbieta Fedorowicz-Jackowska) 

Filip Jackowski

Andrzej Jacyszyn

Jakub Mikołaj Jagiełło

Tomasz Jagiełło-Piwoszczuk

Jolanta Jajszczyk

Joanna Jakubowska (zob. Joanna Wajnikonis-Jakubowska)

Zofia Jakubowska-Diehl

Jerzy Jakubowski

Jolanta Jankowska (zob. Jolanta Musiałowicz-Jankowska)

Barbara Jankowska-John

Małgorzata Janowska

Ryszard Janowski

Marcin Janta

Daniel Januszewski

Anna Januszkiewicz-Bandkowska

Agata Jasińska 

Joanna Jaworska

Tadeusz Jaworski

Jacek Jendrych

Joanna Jendrych

Barbara John (zob. Barbara Jankowska-John

Jolanta Jung

Bogumiła Jung-Wojtkowiak

 

K

Danuta Wiktoria Kacalak

Maria Kaczmarczyk

Adam Kaczmarek

Paweł Kaczyński

Albert Kaleta

Katarzyna Kałużny-Janus

Anna Kamecka

Małgorzata Kalińska

Agata Kamińska

Anna Kamińska-Ogińska

Ewa Kamińska (zob. Ewa Pohoska-Kamińska)

Bożena Kamińska

Barbara Kańska-Bielak

Danuta Kącka

Tomasz Kargul

Kazimierz Karpiński

Małgorzata Karwala

Tadeusz Kawski

Dorota Kempko

Adam Kędzierski

Stanisław Kędzierski

Lesław Kiernicki

Magdalena Kieruzel

Joanna Kilanowicz - Bosek

Arkadiusz Klaban

Tadeusz Klimczak

Marcin Klonowicz

Agnieszka Kłosek (zob. Agnieszka Łukasiak-Kłosek)

Stanisław Kłyszejko

Magdalena Knop

Danuta Kobielska

Jacek Kobielski

Szczęsny Kobielski

Jacek Kobiński

Wojciech Kochman

Jarosław Kolec

Maria Kołodziejczyk

Janusz Konaszewski

Elżbieta Korczak-Idzińska

Piotr Korczak-Idziński

Renata Korpas-Sutowicz

Dorota Kos

Katarzyna Kosieradzka

Norbert Kotwicki

Lena Kowalewicz-Wegner

Roman Kowalkowski

Maria Kozłowska-Panek  

Rafał Kozubowicz

Aleksandra Kozubska

Zofia Kozubska

Witold Kozubski

Marek Krasny-Krasiński

Elżbieta Krassowska-Modlinger

Katarzyna Krasuska

Agata Krawczyk 

Agnieszka Krawczyk

Anna Król

Olga Krysińska (zob. Olga Marta Podfilipska-Krysińska)

Ryszarda Krzesimowska

Tomasz Krzesimowski

Dorota Krzeszewska

Dawid Krzysteczko

Agata Krzyżanowska

Oliwia Kuczyńska

Sergiusz Kuchczyński

Andrzej Kuderski

Karolina Kulesza

Robert Kulesza

Maria Kulm

Ryszard Kulm

Jolanta Kunicka

Zdzisław Kunicki

Andrzej Kupniewski

Elżbieta Kurkiewicz

Danuta Kusiorska

Michał Kusiorski

Jarosław Kwasik

Zdzisław Kycler

 

L

Magdalena Lamch

Wojciech Lach

Krzysztof Lech

Maria Ledkiewicz

Hanna Leider-Chroboczek

Jan Lekszycki

Maria Lewańczyk

Maria Lewicka-Wala

Iwona Liegmann

Aneta Lis-Marcinkiewicz

Adriana Lisowska

Ewa Liszewska

Marcin Litwa

Adam Lutomirski

 

Ł

Marcin Łabus

Małgorzata Łapsa-Malawska

Maria Antonina Łęcicka

Zuzanna Łopuszańska

Waleria Ługowska

Agnieszka Łukasiak-Kłosek

Zygmunt Łukasiewicz

Sonia Łukaszewska-Szatkowska

Andrzej Łukawski

Anna Łukowska

Małgorzata Łukawska

Cezary Łutowicz

 

M

Agnieszka Macierzewska-Mikołajczyk

Teresa Machajska-Sokołowska

Michał A. Majewski

Maciej Makowski

Agnieszka Maksymiuk

Małgorzata Malawska (zob. Małgorzata Łapsa-Malawska) 

Piotr Małysz

Aleksandra Mamoń

Bożena Marciniak (zob. Bożena Skowron)

Wojciech Marcinkowski

Weronika Marek

Artur Piotr Markiewicz

Magdalena Maślerz

Piotr Martin

Karolina A. Matea

Jan Piotr Materek

Anita Matysek

Mikołaj Mayzel

Tomasz Mayzel

Magdalena Mędza

Dorota Michalska

Ewa Michalska-Gawron

Zbigniew Michałowski

Barbara Miecznikowska

Franciszek Miecznikowski

Andrzej Mietz

Mirosław Mietz

Romuald Mikicicz 

Agnieszka Mikołajczyk (zob. Agnieszka Macierzewska-Mikołajczyk) 

Krzysztof Mikołajczyk

Tomasz Mikołajczyk

Magdalena Mikołajewska

Marek Milanowski

Mirosława Miller 

Agnieszka Milz (zob. Agnieszka Różanek-Milz)

Wojciech Mińkowski

Monika Miodek

Ewa Mioduszewska

Renata Mirecka

Joanna Mirecka-Szuleta

Bogdan Mirowski

Stefan Mirunkiewicz

Weronika Mitko

Witold Mitko

Stanisław Miziarski 

Jadwiga Miziołek (zob. Jadwiga Orczyk-Miziołek)  

Elżbieta Modlinger (zob. Elżbieta Krassowska-Modlinger) 

Magdalena Modzelewska

Jolanta Modzelewska-Niwińska

Roman Modzelewski

Wojciech Mokwiński

Sylwia Morkiewicz

Adam Możdżeń

Paweł Mrowiński

Kamilla Mrozińska (zob. Kamilla Rohn)

Andrzej Mroziński

Andrzej Mroziński jr.

Iwona Mroziuk (zob. Iwona Trela-Mroziuk) 

Karol Mural

Magdalena Musiałowicz (zob. Magdalena Wąsowicz-Musiałowicz) 

Jolanta Musiałowicz-Jankowska

Małgorzata Müldner-Nieckowska

Ewa Mysior

 

N

Jan Niedźwiecki

Marek Nałęcz-Nieniewski (zob. Marek Nieniewski)

Lucyna Nieniewska (zob. Lucyna Hubert Nieniewska)

Marek Nieniewski

Witold Nesterowicz

Małgorzata Nieckowska (zob. Małgorzata Müldner-Nieckowska)

Aleksandra Nieświec

Józef Nierzwicki

Jolanta  Niwińska (zob. Jolanta Modzelewska-Niwińska

Ludwika Niśkiewicz

Marek Nowaczyk

Marcin Nowak

Iwona Nowicka-Falcman

 

O

Marta Obidzińska

Monika Oczkowska

Anna Ogińska (zob. Anna Kamińska-Ogińska)

Ewa Ogrodowska (zob. Ewa Chycińska-Ogrodowska)

Tomasz Ogrodowski

Stefan Okołowicz

Zygmunt Olecki

Paweł Oleksiński

Barbara Olszyńska

Jolanta Ołdachowska-Ryba

Barbara Opałko (zob. Barbara Jabłońska-Opałko) Andrzej Omasta

Andrzej Stefan Omasta

Jadwiga Orczyk-Miziołek

 

Anna Orska

Dorota Osuszek

Maria Ostrowska

Jacek Ostrowski

Michalina Owczarek

 

P

Andrzej Pacak

Weronika Pacek

Anna Pabiś

Aneta Pabjańska

Mariusz Pajączkowski

Barbara Pajzderska

Jacek Paluchowski

Maria Panek  (zob. Maria Kozłowska-Panek)  

Piotr Pastusiak

Magdalena Paszkiewicz

Małgorzata Paruch Piotrowska

Monika Pawelczyk

Monika Pawlina

Tomasz Piątek

Marian Piekarski

Dorota Piestrak

Anna Pietralczyk

Marian Piętkowski

Michał Pikula

Anna Pilecka (zob. Anna Filimoniuk-Pilecka)

Tomasz Piłat

Małgorzata Piotrowska (zob. Małgorzata Paruch Piotrowska)

Iwona Piotrowska

Krzysztof Piotrowski

Ryszard Piotrowski

Monika Pisarek

Beata Plaskota

Agnieszka Plorin

Tomasz Płodowski

Urszula Podbielska-Kowalska

Paweł Podbielski-Kowalski

Olga Marta Podfilipska-Krysińska

Małgorzata Podleśna – Zdunek

Katarzyna Pochrzęst-Bober

Ewa Pohoska-Kamińska

Jan Pomianowski

Paweł Pomorski

Eryk Popkiewicz

Harald Popkiewicz

Małgorzata Portych -Jabłońska

Piotr Przasnyski

Aleksandra Przybysz

Gabriel Pyra (Piro)

Grzegorz Pyra (Piro)

Łukasz Pyra (Piro)

Stanisław Pyra (Piro)

 

R

Leszek Kuba Radomski

Maria Ramach (zob. Maria Frąckowiak-Ramach)

Natalia Rawska

Monika Reptowska

Zbigniew Robakowski

Jacek A. Rochacki

Romuald Rochacki

Rita Rodner

Kamilla Rohn

Krzysztof Roszkiewicz

Agnieszka Różanek-Milz

Marta Rudnicka

Bogusław Rudnicki

Ewa Rudowska

Justyna Rumik

Marta Ryba 

Jolanta Ryba (zob. Jolanta Ołdachowska-Ryba)

Aleksandra Rybak

Wojciech Rygało

Jacek Ryń

Grażyna Rypel

 

S

Jolanta Samocka

Jan Samocki

Jerzy Sankiewicz

Eugeniusz Salwierz

Katarzyna Sasin

Bogusław Sawaryn

Anna Sawicka

Kacper Schiffers

Magdalena Schoeneck

Marta Schoeneck

Agnieszka Sendecka

Jerzy Sendłak

Marta Serafin-Sochańska

Sławomir Sewerynowicz

Marcin Sieradzki

Michał Siewierski

Ilona Skawińska

Anna Skibska

Bożena Skowron

Wojciech Skowron

Artur Skrocki

Ewa Skrzyńska

Jacek Skrzyński

Stefan Sławiński

Łukasz Słuszkiewicz

Piotr Smolnicki

Edyta Smorawska

Michał Smyka

Ewa Sobczyk 

Dorota Sokołowska

Teresa Sokołowska (zob. Teresa Machajska-Sokołowska)

Marian Sokołowski

Joachim Sokólski

Bartłomiej Soszyński

Żaneta Splett

Marta Stachowska

Magdalena Stajszczak

Tomasz Stajszczak

Krzysztofa Staniszewska

Justyna Stasiewicz

Grażyna Stelmaszczyk

Włodzimierz Stelmaszczyk

Jakub Stobiecki

Wojciech Stobiecki

Marta Stolarska

Jerzy Stolarski

Olgierd Stopiński

Wojciech Skowron

Seweryna Stolarska (zob. Seweryna Gugała-Stolarska)

Barbara Strynkiewicz-Żurowska

Marcin Strzałkowski

Jan Suchodolski

Renata Sutowicz (zob. Renata Korpas-Sutowicz)

Stanisław Sycyński

Andrzej Szadkowski

Marta Szafraniec

Dariusz Szafrański

Sonia Szatkowska (zob. Sonia Łukaszewska-Szatkowska)

Jacek Szczepański

Radosław Szczepański

Krystyna Szczypkowska

Julia Szefer

Paulina Szenderowska

Anna Szewczyk-Ciesielska

Małgorzata Szewczyk

Piotr Szewczyk

Robert Szklarski

Jerzy Szkrabko

Paweł Szott

Tomasz Szpakowski

Joanna Szuleta (zob. Joanna Mirecka-Szuleta)

Elżbieta Szupienko

Tomasz Szupienko

Radosław Szwed

Jolanta Szydłowska

Franciszka Szymanek

Zbigniew Bogdan Szymaniak

Karolina Szymanowska

 

Kazimiera Szymańska

Jerzy Szymula

 

Ś

Klaudia Ścigielska

Jakub Śliwowski

Michał Ślusarczyk

Eliza Śluzek (zob. Eliza Żukowska-Śluzek

Anna Świeczkowska

Maciej Świtalski

 

T

Iwona Tamborska

Katarzyna S. Tanasiewicz

Radosław Tarasiewicz

Bartłomiej Tarchalski

Sława Tchórzewska

Martyna Tejwan

Antoni Teslar

Iwona Trela-Mroziuk

Piotr Tołkin

Marta Tomasik

Dorota Tomaszewska

Marcin Tomaszewski

Dorota Topolińska 

Anna Turaj

Sonia Tymińska

Marcin Tymiński

 

U

Bartosz Ulatowski

 

W

Zuzanna Wachowiak

Jacek Wajnert

Joanna Wajnikonis-Jakubowska

Izabela Walczak

Małgorzata Waniek (zob. Małgorzata Chruściel-Waniek)

Urszula Wasilewska

Norbert Wawrzyniak

Magdalena Wąsowicz-Musiałowicz

Leszek Weiss

Joanna Wesołowska

Jarosław Westermark

Ewa Wędzikowska

Dorota Wietrzyk

Kamil Wiesiołowski

Rafał Wiśniewski

Tadeusz Wojciech Wiernik

Edward Wikenhauser

Magdalena Winiarska-Gotowska

Jan Wiszniewski

Dorota Wiśniewska

Rafał Wiśniewski

Anna Wojdan

Natalia Wojtczak

Tomasz Wolffgram

Bernard Wolfgram

Bogumiła Wojtkowiak (zob. Bogumiła Jung-Wojtkowiak)

Arkadiusz Wolski

Janusz Wosik

Franciszek Wójcik

Katarzyna Wójcik

Katarzyna R. Wójcik

Radosław Wójcik

Andrzej Wronowski

Zuzanna Wychowaniec

Grzegorz Wydro

Alicja Wyganowska

Anna Wyganowska

Jan Jakub Wyganowski

Paulina Wyrwich (zob. Paulina Bolchajmer-Wyrwich)

Michał Wysocki

Jacek Wysokiński

Michał Wyszomirski

 

V

Olgierd Vetesco

 

Z

Anna Zacheja

Grażyna Zalewska

Janusz Zajączkowski

Dariusz Zarański

Antek Zaremski

Ewa Zaremska

Jadwiga Zaremska

Jerzy Zaremski

Łukasz Zaremski

Marcin Zaremski

Tomasz Zaremski

Hanna Zdanowska

Jacek Zdanowski

Małgorzata Zdunek (zob. Małgorzata Podleśna – Zdunek

Magdalena Zienkiewicz

Kinga Zielińska

Jan Zieliński

Magda Zienowicz

Katarzyna Anna Zięba

Tadeusz Ziętara

Magdalena Ziółkowska

 

Ż 

Lucja Żarnowska (zob. Lucja Cetera-Żarnowska)

Sylwia Żebrowska

Jakub Żeligowski

Eliza Żukowska-Śluzek

Piotr Żurawek 

Barbara Żurowska (zob. Barbara Strynkiewicz-Żurowska) 

Tomasz Żyłka

 

 

 

KATALOGI INDYWIDUALNE (w kolejności chronologicznej)

Anna Januszkiewicz-Bandkowska, Andrzej Bandrowski. Biżuteria; BWA w Legnicy, Legnica 1978

Jadwiga i Jerzy Zaremscy. 40 lat pracy twórczej; BWA w Legnicy, Legnica 1986

Jolanta i Jan Samoccy; Czarna Galeria BWA w Legnicy, Legnica 1990

Sylwetki Twórców. Tomasz Zaremski; Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Legnicy, Legnica 1991

Sylwetki Twórców. Lucyna Hubert Nieniewska i Marek Nałęcz Nieniewski; Galeria Sztuki Współczesnej BWA, Legnica 1993

Sylwetki Twórców. Andrzej Boss; Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 1995

Hanna i Jacek Zdanowscy; Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 1997

Jacek Baron; Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 1997

Marcin Zaremski; Centralne Biuro Wystaw Artystycznych, Czarna Galeria BWA w Legnicy, Centrum Dokumentacyjno-Wystawiennicze „Srebro-sztuka przedmiotu”, Legnica 1998

Andrzej Bandkowski; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2000

Janusz Bożek; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2000

Piotr Cieciura; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2002

Sławomir Fijałkowski. Interakcja/Jewellery. Interaction.; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2004

Paweł Kaczyński; Galeria Sztuki w Legnicy, 2005  

Mariusz Pajączkowski. Dla i Przeciw. Moje 25 lat; Mariusz Pajączkowski, Legnica 2007

 

KATALOGI ZBIOROWE (w kolejności chronologicznej)

Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro 79”; Salon PP Desa, BWA Okręgowe Muzeum Miedzi, Legnica 1980

Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro 84”; Czarna Galeria BWA w Legnicy, Legnica 1985

Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro `86”; Czarna Galeria, Legnica, Legnica 1987

Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro `88”; BWA w Legnicy, Legnica 1989

 Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro `90”; Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Legnicy, Legnica 1991

Pracownia projektowania biżuterii PWSSP w Łodzi; Galeria Sztuki Współczesnej BWA Legnica, Legnica 1991

Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro `92”; Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 1993 

Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro `94”; Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 1995

Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro `96”; Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 1997

Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro `99”; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2000

Międzynarodowy Przegląd Form Złotniczych SREBRO 2002/11th International Silverart Review SILVER  2002; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2002

Międzynarodowy Konkurs Sztuki Złotniczej AUTOPORTRET/11th International Silverart Competition SELF- PORTRAIT; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2001

Międzynarodowy Konkurs Sztuki Złotniczej KRĄG/12th International Silverart Competition THE CIRCLE; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2002

Międzynarodowy Konkurs Sztuki Złotniczej SHORT MESSAGE SILVER/13th International Silverart, Competition SHORT MESSAGE SILVER ; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2003 

Międzynarodowy Konkurs Sztuki Złotniczej DEKONSTRUKCJA rekonstrukcja/14th  International Silverart Competition. Deconstruction reconstruction; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2005

Międzynarodowy Konkurs Sztuki Złotniczej SKANDAL/15th International Silverart Competition SKANDAL; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2006

Międzynarodowy Konkurs Sztuki Złotniczej PIĘKNO ABSOLUTNE/16th International Silverart Competition ABSOLUTE BEAUTY; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2007

Międzynarodowy Konkurs Sztuki Złotniczej EXCLUSIVE/17th International Silverart Competition EXCLUSIVE; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2008 

 

CYKL SREBRNE SZKOŁY:

Srebrne Szkoły / Silverschools; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2005

Srebrne Szkoły / Silverschools; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2006

Srebrne Szkoły / Silverschools; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2007

Srebrne Szkoły / Silverschools; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2008

Srebrne Szkoły / Silverschools; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2009

Srebrne Szkoły / Silverschools; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2010

Srebrne Szkoły / Silverschools; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2011

Srebrne Szkoły / Silverschools; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2012

Srebrne Szkoły / Silverschools; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2013

Srebrne Szkoły / Silverschools; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2014

 

INNE:

Młodzi twórcy Galerie prezentują; BWA w Legnicy, Legnica 1980

Prezentacje; Czarna Galeria BWA w Legnicy, Legnica 1983

Kolor; Czarna Galeria BWA w Legnicy, Legnica 1988

Warsztat złotniczy; Galeria Sztuki Współczesnej BWA Legnica, Legnica 1991

Młodzi twórcy Galerie prezentują; Galeria Sztuki Współczesnej BWA Legnica, Legnica 1991

Przestrzeń; Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 1992

Młodzi twórcy Galerie prezentują; Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 1993

Co by tu jeszcze spieprzyć, Panowie – czyli pociąg do pieprzenia; Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 1995

Stany materii / States of matter; Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 1997

20 lat srebrnych. 1979-1999; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2000

Współczesna polska sztuka złotnicza / Contemporary Polish Jewellery / Zeitgenossiche polnische Schmuckkunst; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2003

Contemporary Polish Jewellery / Zeitgenossiche polnische Schmuckkunst / Orfevrerie polonaise contemporain; PROFIT Fotografia Wydawnictwo reklama, Legnica 2005

25 lat Legnickich Festiwali Srebra; Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2004

 

TEKSTY IRENY HUML:

Srebro ‘79. I Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych, BWA, Okręgowe Muzeum Miedzi, Salon PP „Desa” w Legnicy, 19 lipca – 7 sierpnia 1979, Legnica 1979

Srebro ’84. III Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych, Legnica, Czarna Galeria, kwiecień 1985, Warszawa, Galeria Rzeźby, maj 1985, Legnica – Warszawa 1985

Jerzy Zaremski 1919-1986. Pro memoria... [w:] Jadwiga Jerzy Zaremscy, Biuro Wystaw Artystycznych w Legnicy, Czarna Galeria, marzec 1986, Legnica 1986

Od układów zmiennych do „Wehikułów”. [W:] Wehicykle i inne przedmioty [Radosława Horbaczewska-Cieciura i Piotr Cieciura]. Łódź-Legnica 1987

Kiedy i jak narodziły się legnickie spotkania artystów-złotników? [wywiad, w:] V Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro ‘88”, Centrum Dokumentacyjno-Wystawiennicze „Srebro – Sztuka Przedmiotu”, Biuro Wystaw Artystycznych w Legnicy, Legnica 1989

 „Srebro ‘90”, [w:] VI Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro ‘90”, Galeria Sztuki Współczesnej, BWA Legnica, czerwiec 1991, Legnica 1991

Od ascezy do emocji, [w:] Sylwetki twórców – Lucyna Hubert-Nieniewska Marek Nałęcz-Nieniewski, Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Legnicy, grudzień 1993 – styczeń 1994

Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Legnicy, [VII Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych], Legnica 1993

Przegląd po raz siódmy, [w:] 7. Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro ‘92”, Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy i Stowarzyszenie Twórców Form Złotniczych, grudzień 1993 – styczeń 1994, Legnica 1993

8. Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro ‚94”, Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, 9 grudnia 1995 – 20 stycznia 1996, Legnica 1995

Legnickie refleksje, [w:] 15 lat legnickich pokazów srebra artystycznego. VIII Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro’ 94”, Muzeum Okręgowe w Legnicy, Legnica 1995

Od geometryzmu do dekompozycji, [w:] Andrzej Boss, Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, kwiecień 1995, Legnica 1995

W stronę sztuki stołu, [w:] Srebra stołowe... i nie tylko, Legnica, Państwowa Galeria Sztuki, grudzień 1996, Legnica 1996

Biżuteria „ekologiczna” Hanny i Jacka Zdanowskich, [w:] Hanna i Jacek Zdanowscy, Legnica Państwowa Galeria Sztuki, grudzień 1997, Legnica 1997

Wokół Przeglądu, [w:] 9. Ogólnopolski Przegląd Form Złotniczych „Srebro ’96”, Państwowa Galeria Sztuki w Legnicy, grudzień 1997 – styczeń 1998, Legnica 1997

O nowy amulet, [w:] Międzynarodowy Konkursu Sztuki Złotniczej „Amulety”, Legnica, Państwowa Galeria Sztuki, grudzień 1988 – styczeń 1999, Legnica 1998

Antynomie w biżuterii Andrzeja Bandkowskiego, [w:] Andrzej Bandkowski, Legnica, Galeria Sztuki, styczeń – luty 2000, Legnica 2000

Dwie dekady, [w:] 10. Międzynarodowy Przegląd Form Złotniczych Srebro ’99, Galeria Sztuki w Legnicy, 18 styczeń – 27 luty 2000, Legnica 2000

Mineralizm i fantastyka, [w:] Ojciec i syn. Janusz Bożek., rzeźba i Kacper Bożek, grafika, Kraków, Galeria autorska Mariana Gołogórskiego, kwiecień 1998, Kraków 1998; [przedruk w:] Janusz Bożek, Galeria Sztuki w Legnicy, styczeń – luty 2000, Legnica 2000

Symbioza obcych tworzyw. [W:] Radosława Horbaczewska, Korespondencje krzyżowe. Legnica, Galeria Sztuki, kwiecień 2000. Legnica 2000

Zanim zaistniały legnickie spotkania, [w:] Silver meetings Legnica. Współczesna biżuteria w Legnicy 1979-2011, red. M. Szpatowicz, M. Bańska, Legnica 2010

Z panoramicznej perspektywy, [w:] Granice srebrnych przestrzeni, Polska biżuteria II połowy XX wieku z kolekcji prof. Ireny Huml, katalog wystawy, maj 2011, Galeria Sztuki w Legnicy, Legnica 2013

Biżuty drutowe i inne, [w:] Antek Zaremski. Biżuteria, Legnica 2014

Ars Argenti, Legnica 2014